Kees weet beter!
Een Filosofische Ethiek?
Rubriek
filosofie
Artikelen
Een Filosofische Ethiek?
God is wat is
Rubrieken
Verder
Rss feeds
Wie is Kees?
Andere beterweters
peter.weetbeter
ik.weetbeter
lydia.weetbeter
marja.weetbeter
hugo.weetbeter
dervish.weetbeter
alicedaydream
Een Filosofische Ethiek?
Kees weet beter!
In de filosofie wordt onderscheid gemaakt tussen handelen uit zelfbelang en handelen zonder direct zelfbelang.
Dat onderscheid is nuttig, maar er wordt bijna altijd een waardeoordeel aan gekoppeld.
Erger: handelen uit berekenend eigenbelang wordt als slecht gezien.
Alleen wanneer men volkomen altruïstisch handelt, dat wil zeggen zonder er zelf enig direct of indirect voordeel van te hebben, pas dan spreekt men van ethisch handelen.
Natuurlijk zijn er in de vijfentwintig eeuwen van de geschiedenis van de filosofie andere opvattingen geweest.
Maar door de traditionele filosofen werd er voornamelijk neergekeken op het epicurisme, de stroming die zegt dat het belangrijkste in het leven, het genieten is. Ook het machtsdenken van Machiavelli's prince is niet meer dan een grappige voetnoot in de filosofische geschiedenis.
En we zwijgen dan nog in dit verband over Nietzsche's verachting voor het opkomen voor de zwakken.
Kun je bij de meeste christelijke filosofen nog zien dat ze een min of meer verborgen doel toekennen aan dit onzelfzuchtig handelen, namelijk het verwerven van het eeuwig leven in het hiernamaals, Imanuel Kant meent werkelijk aan te kunnen tonen dat objectief goed handelen niet alleen mogelijk is, maar ook de enige leidraad in ons ethisch leven moet zijn. Zijn categorische imperatief verheft hoe wij zelf behandeld willen worden tot een algemene wet.
Maar de vraagt dringt zich op, tenminste bij mij, waarom dit ethisch handelen, dat dus blijkbaar niet van nature in ons zit, zo nodig zo aanbevolen moet worden, terwijl de zogenaamde lage lusten ons vanzelf aangeboren zijn. Dit zou het onderscheid tussen mens en dier zijn, dat ons verheft boven onze driften. Naast 'de drang', de dingen die we uit ons zelf al doen, en dus eigenlijk niet zouden moeten doen, zou 'de rede' ons een boven de natuur verheven instelling moeten geven.
Het spijt mij, maar ik geloof daar niets van. Ik heb er een gewoonte van gemaakt om alle filosofische ideeën die ik tegenkom, toe te passen op die andere hobby van me: de insectenkunde. Zoals vroeger iemand al eens zei: 'Ga tot de mieren en wordt wijs'.
Wanneer deze lage levensvormen eten, paren, zichzelf en hun jongen verdedigen en genieten van de zon op hun lijven, dan zijn ze niet slecht.
En wanneer ze in koloniën leven, dan offeren ze zich zonder idealisme op voor de groep.
Het is volgens mij precies dat laatste, wat dus een 'hele gewone lage drift' is, wat vaak niet als zodanig gezien wordt. Door er een mooie filosofie aan te hangen wordt het niet meer dan wat het is: een instrument dat er voor zorgt dat de soort in stand wordt gehouden.
Waarom is het doden van een mens zo erg? Er zijn mensen genoeg, en je kunt niet volhouden dat ieder mens iets van enig belang van zijn leven maakt. Nee, het is een grote zonde omdat het de harmonie van de groep verstoort.
Iedere sociaal levende hogere zoogdiersoort heeft naast de lage lusten van seks, eten en macht ook altijd een natuurlijke, aangeboren wet van het zorgen voor de ander en voor de groep.
Heel de 'fundering voor de metafysica van de zeden' is volgens mij terug te voeren op deze evolutionistische aangeboren oerdrift.
Blijft natuurlijk de vraag wat ons dan wel onderscheidt van de dieren, en het beste antwoord wat ik daarop kan verzinnen is: wij piekeren.
Geef je reactie op dit artikel
Polemiek:
Artikel in reactie op dit artikel:
Peter.weetbeter.nl : Verschil tussen mens en dier?
Reacties...
In grote lijnen weinig op aan te merken.Ik zat er echter wat over te piekeren hoe het begrip " Cultuur " hier in past: toegegeven dat de meeste mensen cultuurbarbaren zijn , maar in de loop der geschiedenis zijn ze er geweest, die cultuurdragers !
Ger Toet Kolding ( Denemarken)
Ah.. de Kunst....
In de kunst... en volgen Nietzsche ook in de wiskunde.... schept de Mens een werkelijkheid naast de bestaande werkelijkheid, eén die niets met de bestaande van doen heeft.
Touché, monsieur Toet
OK, maar met kultuur ( muziek, wiskunde ect.)is het zo´n beetje zoals Najdorf het had met het schaken : hij zei dat hij niet bang was om dood te gaan maar dat hij niet tegen de verveling kon!!
Ger Toet Kolding ( Denemarken)
Ha Kees,
Ik had je beloofd nog even terug te komen op de tekst op je website.
Ja, ik vind het mooi geschreven, goed van opbouw en grappig. Beetje columnachtig. Het knappe is dat het flink schuurt, je wilt er gaandeweg van alles tegen in brengen en toch ben je aan het einde bijna overtuigd - maar niet helemaal en dat is precies de kunst.
Ik ben het er natuurlijk helemaal niet mee eens, maar dat is wat anders. Ik ben er geen voorstander van om de evolutietheorie op het terrein van de ethiek toe te passen. Waarom niet? Om een heel eenvoudige reden; namelijk omdat wij mensen nooit geheel samen zullen vallen met ons biologische bestaan.
Als wij onszelf opofferen voor het collectief, bijvoorbeeld in een oorlog, zullen we bij tijd en wijle overvallen worden door de volstrekte zinloosheid van waar we mee bezig zijn. Het individu deserteert, doorziet het belang van de generaals, de macht van de sterksten, en ....wordt mens.
Het mensenvolk reageert anders dan een mierenhoop (al hebben we er soms wel veel van weg), dat blijkt wel uit de toepassing van alle grote (politieke) ideologieen. Er is geen collectief belang want het collectieve belang is in de praktijk altijd het belang van de toevallige machthebber.
En als er al een collectief belang is; dan is dat het belang dat we met behulp van een objectieve rede kunnen vinden. Dat de menselijke rede en de evolutie hetzelfde doel dienen: overleving van de soort, bewijst nog niet dat ze van het zelfde laken een pak zijn.
Nou ja, ik heb niet de illusie dat ik je hiermee kan overtuigen Kees. Maar enig tegengas om je gedachten aan te scherpen kan geen kwaad, toch?
Hartelijke groet, Selma
Selma Lagewaardt Rotterdam
Ik denk dat het doel van je leven is..
Loslaten van het ego, gelukkig zijn, en liefde.
Dat is voor jou als individu toch het enige wat belangrijk is?
Waarom zou je je hele leven geven voor een groep, baas, of maatschappij, als het JOUW leven is, en jij de enige bent die er iets van kan maken?
Het zou toch zonde zijn als je je leven opoffert voor iets zonder dat je daar zelf ooit het geluk van ervaart?
AliceDaydream Joure
Ik denk dat het groepsbelang een ondergeschikt belang is.
Zichzelf opofferen voor de groep of voor de soort is een abstract concept, meestal gepropageerd door de elite, de heersende klasse, die er alles bij te winnen heeft dat het individu in de maatschappij wordt verwaarloosd. Behalve natuurlijk wanneer het gaat om voornoemde elite.
In essentie natuurlijk is de mens een individu, dat er voor moet zorgen dat hij of zij (en zijn/haar direkte familie) zelf overleeft. Een groep bestaat nou eenmaal uit individuen en zonder deze indivduen is er geen groep.
Voor verreweg de meeste wezens zal het bij een keuze niet moeilijk zijn om eerst voor het dichter bij huis liggende belang te kiezen. Bij gevaar brengen we onszelf en de dichtst bij ons staande mensen in veiligheid.
En voor de mens is het natuurlijk duidelijk dat het belang van de 'soort' op zich geen gevaar loopt; we zijn rijkelijk vertegenwoordigd op deze planeet en geen enkel persoonlijk offer heeft enig merkbaar effect op het voortbestaan van de soort.
Een groep is het beste gediend wanneer de individuen zich volledig kunnen ontwikkelen, niet wanneer het groepsbelang als hoger doel wordt gezien.
Gezonde individuen maken een gezonde soort/groep.
Overigens vind ik het classificeren van impulsen als 'lager' en 'hoger' een misvatting. Arrogantie zelfs, die terug te voeren is op een onvermogen om zich in te leven in de belevingswereld van anderen.
Nader beschouwd hebben wat we als 'hogere', en 'verder gevolueerde' eigenschappen zien in het geval van de mens juist geleid tot een gevaar voor het voortbestaan van de soort.
Ik ben er van overtuigd dat we zonder die 'hogere' trekjes als soort niet zo'n vernietigende invloed op onze omgeving zouden hebben uitgeoefend.
Dervish Amsterdam
Ha Dervish,
Geen onzinnige reactie maar mijn bedoeling met het artikel is om te zeggen dat er geen filosofische grond is voor begrippen als goed en kwaad, maar wel een praktische natuurlijk.
Hoi Kees,
Dat ben ik natuurlijk grondig met je eens.
Goed of slecht is slechts een waardeoordeel dat voor iedereen en elke situatie afhankelijk is van de invalshoek (hoe je het bekijkt).
Bedankt voor je snelle reactie, trouwens.
Ik ben overigens wars van de premisse dat de klassieke filosofen de basis moeten zijn van huidige filosofische gedachten, zoals de gangbare filosofie dit pleegt te verwachten.
Dervish Amsterdam
Toch is er veel wijsheid onder deze klassieke filosofen, en 'nieuwe' perspectieven, en vragen bij antwoorden waarvan we niet eens meer weten dat het maar antwoorden zijn!
Hoikees,
ook dat ben ik weermet je eens; het blijven natuurlijk diepe en grondige denkers; en kunnen ons zeker een hoop leren.
Alleen mijn punt is dat filosofie wordt gedoceert aan de hand van hen, en dat de onbeinvloede mening van studenten ook zeker een grote waarde heeft, ook voor de ontwikkeling van het gedoceerde vak. Dat tot nog toe vrij stoffig gedoceerd wordt...